dziewanna wielkokwiatowa

Ta roślina z rodziny trędownikowatych rośnie dziko w całej Europie z wyjątkiem jej północnych krańców oraz w Azji Mniejszej i północnej Afryce.
W Polsce występuje pospolicie, rośnie na skrajach, lasów, zrębach, słonecznych wzgórzach, przy drogach.
Przysłowie mówi, że „gdzie rośnie dziewanna, tam bez posagu panna”, roślinę tę, bowiem spotyka się na piaszczystych i kamienistych nieużytkach.
Dziewanna jest rośliną dwuletnią, która w pierwszym roku swego rozwoju wytwarza rozetę przyziemnych eliptycznych, krótkoogonkowych liści, a w drugim – wysoką łodygę (do wysokości 2m), zakończoną podobnym do kłosa kwiatostanem, na którym zakwitają dość duże (o średnicy 3-5 cm) złocistożółte kwiaty zebrane po 2-5 w pęczki. Kwitnie od VI do IX.

Surowiec i jego pozyskiwanie

Najlepszym surowcem zielarskim są koron kwiatowych z przyrośniętymi do nich pręcikami nazywanych także kwiatami dziewanny. Pozyskuje się je zarówno z roślin rosnących w stanie naturalnym, jak i uprawianych.

Substancje lecznicze kwiatów

Zawierają one duże ilości substancji śluzowych (do 3%), saponin trójterpenowych, irydoidów (m.in. aukubina), związków flawonoidowych, karotenoidów (m.in. krocetynę obniżającą poziom cholesterolu), śladowe ilości olejku eterycznego, cukry (20%), polifenolokwasy, kwasy tłuszczowe, składniki mineralne.

Działanie

Wyciągi z kwiatów dziewanny dzięki obecności saponin działają przeciwzapalnie na błony śluzowe jamy ustnej, gardła, przełyku, oskrzeli, a także żołądka i jelit oraz dróg moczowych
i pęcherza. Dzięki śluzom mają także właściwości powlekające i chronią błony śluzowe przed bodźcami drażniącymi i ułatwiają odkrztuszanie. Aukubina natomiast ma właściwości bakteriostatyczne oraz ochronne dla wątroby.

Zastosowanie

Napary

- w astmie i stanach nieżytowych jamy ustnej, gardła i oskrzeli, zwłaszcza przy suchym kaszlu ze skąpą wydzieliną

- w stanach zapalnych żołądka, jelit i pęcherza moczowego

- okłady w oparzeniach, stłuczeniach, odleżynach i stanach zapalnych skóry

- nasiadówki przy żylakach odbytu

Wyciągi

Wchodzą w skład syropów osłaniających i wykrztuśnych
Poza tym ze świeżych, przesypanych cukrem koron kwiatowych dziewanny otrzymuje się smaczny syrop tzw. ”miodek”.

Dziewanna posiada również działanie uspokajające oraz przeciw wirusom grypy A2 i B.

Podobne właściwości lecznicze i zastosowanie mają pokrewne gatunki – dziewanna kutnerowata (V.phomoides) i dziewanna drobnokwiatowa (V.thapsus).

 

Odpowiednią ilość świeżo zebranych koron kwiatów wkładać partiami do obszernego słoika, przesypywać cukrem, postawić naczynie w słonecznym ciepłym miejscu. Kolejne warstwy można dokładać codziennie, aż do napełnienia słoja. Po zupełnym rozpuszczeniu się cukru miodek zlać. Przed spożyciem syrop przecedzić przez gazę, dla pozbycia się drobniutkich włosków, podrażniających gardło.

dr hab. Ewa Osińska - Katedra Roślin Warzywnych i Leczniczych SGGW/linemed.pl

Bibliografia:

Kawałko M.,J. Historie ziołowe. 1986. Krajowa Agencja Wydawnicza Lublin Krogulec N. 1997. Zioła przeciwko chorobom, starzeniu się i komarom. Wyd. Medium. Warszawa Lewkowicz –Mosiej T. 2003. Leksykon roślin leczniczych. Świat Książki. Warszawa Lewkowicz-Mosiej T. 2001. Apteka w polu i w ogrodzie. Prószyński i S-ka .Warszawa Mazerant-Leszkowska A. 1990. Mała księgą ziół. IWZZ. Warszawa Mikołajczyk K., Wierzbicki A.1999. Zioła źródłem zdrowia. Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna”Adam”. Warszawa Sarwa A. 2001. Wielki leksykon roślin leczniczych. Książka i Wiedza. Warszawa. Senderski M., E. 2007. Prawie wszystko o ziołach. Poradnik. Podkowa Leśna. Strzelecka H., Kowalski J. 2000. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. PWN.Warszawa